Historia i znaczenie linii do Czarnowa
Kielecka Kolej Wąskotorowa, znana także jako „ciuchcia”, to jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli turystycznych regionu. Przez dekady łączyła stolicę województwa z okolicznymi miejscowościami, a jednym z najbardziej malowniczych odcinków była trasa prowadząca przez lasy i doliny w kierunku Czarnowa. Ta linia, oddana do użytku jeszcze przed II wojną światową, służyła zarówno transportowi towarowemu, jak i pasażerskiemu – woziła letników, grzybiarzy i mieszkańców wiosek.
Po zawieszeniu regularnych przewozów w latach 90. kolej na długie lata popadła w zapomnienie. Dopiero z początkiem XXI wieku rozpoczęto starania o przywrócenie kursów na niektórych odcinkach. Obecnie ciuchcia kursuje już na trasie z Kielc do Piekoszowa i dalej w kierunku Umianowic, ale marzeniem wielu miłośników kolei jest przedłużenie jej do Czarnowa. To właśnie ten fragment – biegnący przez tereny Nadnidziańskiego Parku Krajobrazowego – uważany jest za jeden z najpiękniejszych w całej sieci wąskotorówek w Polsce.
- Odległość do Czarnowa z Kielc to około 25 km, z czego większość trasy zachowała się w dobrym stanie.
- Odcinek ten umożliwiłby bezpośrednie połączenie turystyczne z rezerwatem przyrody i lokalnymi atrakcjami.
- Historyczne znaczenie linii – służyła transportowi materiałów budowlanych i kamienia wapiennego z kopalni w Czarnowie.
Plany i przeszkody w reaktywacji
W ostatnich latach pojawiło się kilka inicjatyw zmierzających do przywrócenia ruchu na trasie do Czarnowa. Samorząd województwa świętokrzyskiego oraz gmina Sitkówka-Nowiny wyrażały gotowość do współfinansowania prac remontowych. Jednak kluczowym problemem pozostają pieniądze. Szacunkowy koszt renowacji torowiska, mostów i przepustów na tym odcinku sięga kilkunastu milionów złotych. Bez środków zewnętrznych – np. z programów unijnych czy budżetu państwa – realizacja projektu jest nierealna.
Kolejną barierą jest stan infrastruktury. Na trasie do Czarnowa znajdują się liczne wiadukty i przepusty, które wymagają gruntownej naprawy. Ponadto część podtorza uległa erozji, a na niektórych działkach pojawiły się nielegalne zabudowania. Konieczne jest również uregulowanie stanu prawnego gruntów – wiele z nich należy do Skarbu Państwa, ale część jest prywatna. Dyskusje z właścicielami działek często przeciągają się latami.
Do tego dochodzi kwestia taboru. Kielecka Kolej Wąskotorowa dysponuje wprawdzie kilkoma lokomotywami spalinowymi i zabytkowymi wagonami, ale ich ilość i stan techniczny mogą nie wystarczyć do obsługi wydłużonej trasy. Nowe wagony lub renowacja starych to kolejny wydatek rzędu kilku milionów złotych. Mimo to miłośnicy kolei podkreślają, że bez uruchomienia odcinka do Czarnowa trudno mówić o pełnym wykorzystaniu potencjału turystycznego regionu.
- Brak środków w budżecie województwa – priorytetem są inne inwestycje drogowe i kolejowe.
- Konieczność uzgodnień z PKP Polskie Linie Kolejowe w sprawie przejazdów na skrzyżowaniach z liniami normalnotorowymi.
- Niewystarczająca promocja atrakcji wśród turystów – bez popytu trudno o rentowność.
Szanse na przywrócenie kursów
Pomimo wymienionych trudności, nie brakuje optymistów. W ostatnim czasie gmina Sitkówka-Nowiny opracowała wstępny plan rewitalizacji linii, uwzględniający budowę przystanku w Czarnowie oraz punktu przesiadkowego z komunikacją autobusową. Lokalni działacze turystyczni wskazują, że połączenie z Dworkiem w Czarnowie (miejscem koncertów i plenerów) oraz pobliskim zbiornikiem wodnym mogłoby przyciągnąć nawet 30 tysięcy pasażerów rocznie. To dałoby podstawy do uzyskania dotacji z programów wspierających kolej regionalną.
Kolejnym atutem jest rosnące zainteresowanie tzw. slow travel i turystyką kolejową. Coraz więcej osób poszukuje autentycznych, niespiesznych form podróżowania, a przejazd wąskotorówką przez lasy i łąki idealnie wpisuje się w ten trend. Wystarczy spojrzeć na sukcesy innych polskich kolei wąskotorowych (np. w Rogowie, Żninie czy Koszalinie), które po latach przerwy znów cieszą się popularnością. Kielecka trasa do Czarnowa ma wszelkie predyspozycje, by stać się jedną z perełek tego szlaku.
Nie bez znaczenia jest również zaangażowanie społeczników i stowarzyszeń miłośników kolei. To oni od lat organizują przejazdy okolicznościowe, zbierają dokumentację historyczną i lobbują na rzecz inwestycji. Ich praca sprawia, że temat nie gaśnie, a lokalne media regularnie wracają do pytania: „Czy ciuchcia dojedzie do Czarnowa?”. Wiele wskazuje na to, że jeśli tylko pojawią się realne środki finansowe, decyzja o przywróceniu kursów może zapaść szybciej, niż się